Dịch vụ vị trí là sự kết hợp của các công nghệ được sử dụng trên các thiết bị như điện thoại thông minh và máy tính, sử dụng dữ liệu từ GPS, WiFi, mạng di động và đôi khi cả kết nối Bluetooth của thiết bị để xác định và theo dõi vị trí địa lý.
Thông tin này có thể được truy cập bởi hệ điều hành (HĐH) và các ứng dụng được cài đặt trên thiết bị. Trong nhiều trường hợp, điều này cho phép chúng thực hiện đúng mục đích hoặc cung cấp các nội dung và tính năng hữu ích.
Ví dụ: các ứng dụng dẫn đường/bản đồ, thời tiết, chia sẻ xe (như Uber hoặc Lyft), theo dõi sức khỏe và thể chất yêu cầu dịch vụ vị trí để thực hiện các chức năng của mình, trong khi các ứng dụng hẹn hò, du lịch và mạng xã hội có thể cung cấp thêm chức năng khi được truy cập dịch vụ vị trí của thiết bị (chẳng hạn như có thể tìm kiếm đối tượng phù hợp trên Tinder hoặc xem các đề xuất cho các nhà hàng lân cận ).
Không thể phủ nhận các dịch vụ vị trí (và những ứng dụng sử dụng chúng) có thể rất hữu ích. Tuy nhiên, công nghệ này cũng có thể (và thực tế là) bị các ứng dụng lạm dụng để theo dõi hoạt động di chuyển của bạn. Các ứng dụng sau đó thường bán thông tin này cho các công ty quảng cáo và phân tích để kết hợp với dữ liệu khác nhằm tạo hồ sơ về bạn, từ đó họ có thể sử dụng để bán quảng cáo.
Thật không may, hành vi này không chỉ giới hạn ở các ứng dụng “độc hại”. Các ứng dụng thường được coi là hợp pháp, bao gồm hầu hết tất cả ứng dụng Google, Facebook, Instagram và các ứng dụng khác, theo mặc định đều thường xuyên gửi thông tin chi tiết và rất nhạy cảm về vị trí cho các nhà phát triển. Và không chỉ có ứng dụng — bản thân các hệ điều hành như Android của Google và Microsoft Windows cũng theo dõi chặt chẽ hoạt động di chuyển bằng dịch vụ vị trí.
Điều này khiến việc cân nhắc giữa tính hữu ích không thể phủ nhận của dịch vụ vị trí với nhu cầu duy trì mức độ quyền riêng tư cơ bản trở thành một bài toán hóc búa. Tuy nhiên, vì dịch vụ vị trí rất dễ bị lạm dụng nên tất cả hệ điều hành đều tích hợp các biện pháp bảo vệ để cung cấp khả năng kiểm soát phần nào việc sử dụng chúng.
Trong bài viết này, hãy tìm hiểu cách hoạt động của dịch vụ vị trí và cách quản lý việc sử dụng chúng.
- Dịch vụ vị trí hoạt động như thế nào?
- Cách bật hoặc tắt dịch vụ vị trí trên Windows
- Cách tắt dịch vụ vị trí trên macOS
- Cách bật hoặc tắt dịch vụ vị trí trên Linux
- Cách tắt dịch vụ vị trí trên Chromebook
- Cách tắt dịch vụ vị trí trên Android
- Cách tắt dịch vụ vị trí trên iPhone hoặc iPad
- Cách Proton VPN bảo vệ vị trí
- Nên bật hay tắt dịch vụ vị trí?
Dịch vụ vị trí hoạt động như thế nào?
Dịch vụ vị trí thu thập và tổng hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau trên thiết bị:
GPS (Hệ thống định vị toàn cầu)
GPS là phương pháp nổi tiếng và chính xác nhất, có thể xác định vị trí trong khoảng 10-16 foot (3-5 mét). Thiết bị có khả năng định vị GPS sẽ nhận tín hiệu từ nhiều vệ tinh. Thiết bị có thể xác định vị trí chính xác trên toàn cầu bằng cách tính toán thời gian tín hiệu truyền đến.
WiFi
Thiết bị cũng có thể sử dụng các mạng WiFi lân cận để cải thiện độ chính xác của vị trí. Khi WiFi được bật, thiết bị sẽ sử dụng các vị trí đã biết của điểm phát sóng WiFi để giúp xác định chính xác vị trí. Phương pháp này đặc biệt hữu ích ở các khu vực đô thị đông đúc, nơi các tòa nhà cao tầng thường cản trở tín hiệu GPS.
Định vị tam giác qua trạm phát sóng di động
Thiết bị di động có thể ước tính vị trí dựa trên cường độ tín hiệu tương đối từ các trạm phát sóng di động lân cận. Phương pháp này kém chính xác hơn GPS nhưng có thể hiệu quả khi không có các tín hiệu khác.
Bluetooth và các cảm biến khác
Các thiết bị hiện đại cũng có thể sử dụng các cảm biến bổ sung, như gia tốc kế, con quay hồi chuyển và tín hiệu cảnh báo Bluetooth, để nâng cao độ chính xác của vị trí, đặc biệt là ở trong nhà.
Cách bật dịch vụ vị trí (hoặc tắt dịch vụ vị trí)
Trong phần này, chúng ta sẽ tìm hiểu cách kích hoạt dịch vụ vị trí và vô hiệu hóa dịch vụ vị trí ở cấp độ hệ điều hành trên tất cả các nền tảng chính cũng như cách quản lý quyền truy cập của ứng dụng vào dữ liệu vị trí do HĐH của bạn thu thập.
Dịch vụ vị trí trên Windows
Để ngắn gọn, bài viết này sẽ tập trung vào cách quản lý dịch vụ vị trí trên Windows 11. Tuy nhiên, dịch vụ vị trí trên Windows 10 hoạt động tương tự (với những thay đổi nhỏ về cách gắn nhãn và kích hoạt một số cài đặt).
Dịch vụ vị trí được kích hoạt theo mặc định trên Windows, nhưng có thể tắt dịch vụ này khi thực hiện cài đặt mới Windows. Để thay đổi quyết định này (hoặc nếu Windows đã được cài đặt sẵn trên thiết bị khi mua):
Mở ứng dụng ⚙ Cài đặt và đi tới Quyền riêng tư & bảo mật → Quyền của ứng dụng → Vị trí (trên Windows 10, đi tới Start → ⚙ Cài đặt → Quyền riêng tư → Quyền của ứng dụng → Vị trí).
Để cho phép Windows truy cập vị trí, hãy gạt công tắc Dịch vụ vị trí sang bật. Thao tác này chỉ có thể thực hiện bằng tài khoản quản trị viên của máy tính.
Ngoài ra, cũng có thể cho phép các ứng dụng bên thứ ba được chọn truy cập dữ liệu vị trí của máy tính xách tay hoặc PC. Bất kỳ ai có tài khoản người dùng thông thường cũng có thể thực hiện việc này sau khi quản trị viên đã kích hoạt dịch vụ Vị trí. Cũng có thể Xóa lịch sử vị trí(cửa sổ mới) được lưu trữ trên thiết bị.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hầu hết các ứng dụng bên thứ ba được cài đặt trên máy tính sẽ không hiển thị trong danh sách này. Microsoft cung cấp cho các ứng dụng bên thứ ba quyền truy cập không giới hạn vào dữ liệu vị trí miễn là người dùng đã đồng ý với các điều khoản và điều kiện của họ (những dòng chữ nhỏ dài dòng khó hiểu mà gần như chắc chắn không ai đọc khi cài đặt ứng dụng mới).
Dịch vụ vị trí trên macOS
Trên máy Mac, dịch vụ vị trí được bật theo mặc định. Để tắt dịch vụ vị trí, hãy mở Cài đặt hệ thống → Quyền riêng tư & Bảo mật → Quyền riêng tư → Dịch vụ vị trí. Có thể tắt hoàn toàn dịch vụ vị trí hoặc bật và tắt dịch vụ vị trí cho từng ứng dụng.
Khác với trên Windows, tất cả các ứng dụng có thể yêu cầu vị trí sẽ được liệt kê ở đây. Tuy nhiên, như trình bày dưới đây, các ứng dụng và trang web vẫn có thể truy cập địa chỉ IP và sử dụng địa chỉ đó để xác định vị trí gần đúng ngay cả khi đã tắt dịch vụ vị trí.
Dịch vụ vị trí trên Linux
Nhiều bản phân phối Linux và môi trường máy tính để bàn không hỗ trợ dịch vụ vị trí, mặc dù các dịch vụ tích hợp sẵn và ứng dụng bên thứ ba có thể sử dụng địa chỉ IP để ước tính vị trí.
Một số bản phân phối tập trung vào người tiêu dùng hơn, đáng chú ý nhất là những bản sử dụng môi trường máy tính để bàn GNOME, hỗ trợ bộ dịch vụ vị trí đầy đủ bằng cách sử dụng Dịch vụ Vị trí Mozilla(cửa sổ mới) (MLS). Ví dụ: trên Ubuntu, các dịch vụ này được kích hoạt theo mặc định. Trên Debian, chúng được hỗ trợ nhưng bị tắt theo mặc định.
Để quản lý dịch vụ vị trí trên toàn hệ thống hoặc cho từng ứng dụng trên màn hình GNOME bằng giao diện đồ họa (GUI), hãy mở ứng dụng Cài đặt và đi tới Quyền riêng tư → Dịch vụ vị trí.
Cũng có thể vô hiệu hóa dịch vụ vị trí trên các hệ thống chạy GNOME bằng cách nhập lệnh sau vào cửa sổ dòng lệnh (terminal):
gsettings set org.gnome.system.location enabled false
Dịch vụ vị trí trên Chromebook
Trên Chrome OS, có thể quản lý dịch vụ vị trí cho từng ứng dụng đối với cả ứng dụng hệ thống (như Chrome) và ứng dụng Android. Để thực hiện việc này, hãy mở ứng dụng Cài đặt và đi tới ☰ → Ứng dụng → Quản lý ứng dụng → [chọn một ứng dụng] → Quyền và chuyển đổi công tắc Vị trí sang bật hoặc tắt.
Ứng dụng hệ thống Chrome có một chút khác biệt. Sau khi chọn ứng dụng này, hãy nhấp hoặc chạm vào Cài đặt và quyền bổ sung của ứng dụng Chrome để đi tới tab cài đặt Quyền riêng tư và bảo mật → Trang web của Chrome. Nhấp hoặc chạm vào Quyền → Vị trí và chọn hành vi mặc định mong muốn.
Dịch vụ vị trí trên Android
Để tắt hoàn toàn dịch vụ vị trí trên thiết bị Android, hãy mở ứng dụng Cài đặt → Vị trí và chuyển công tắc Bật sang tắt.
Từ màn hình này, có thể truy cập quyền vị trí của các ứng dụng đã cài đặt.
Cũng có thể chọn Dịch vụ vị trí để quản lý cách Google sử dụng dịch vụ vị trí trên thiết bị Android.
Dịch vụ vị trí trên iOS và iPadOS
Để tắt hoàn toàn dịch vụ vị trí trên iPhone hoặc iPad, hãy mở ứng dụng Cài đặt, đi tới Quyền riêng tư & Bảo mật → Dịch vụ vị trí và chuyển công tắc Dịch vụ vị trí sang tắt.
Từ màn hình này, có thể truy cập quyền vị trí của các ứng dụng đã cài đặt.
Proton VPN bảo vệ vị trí như thế nào
Mọi thiết bị kết nối trực tiếp với internet đều có địa chỉ IP (Internet Protocol) công cộng mà bất kỳ ai khác trực tuyến đều có thể nhìn thấy. Các địa chỉ IP được cấp bởi nhà cung cấp dịch vụ internet (ISP) hoặc ISP của bộ định tuyến đang sử dụng — ví dụ: điểm phát sóng WiFi công cộng.
Và vì các ISP thường gán các khối địa chỉ IP cho cùng một khu vực địa lý, nên có thể đưa ra dự đoán khá chính xác về nguồn gốc của kết nối dựa trên địa chỉ IP của thiết bị hoặc bộ định tuyến.
Do đó, địa chỉ IP cung cấp một trong những cách dễ nhất để các ứng dụng, trang web và dịch vụ HĐH ước tính vị trí và có thể dễ dàng được đưa vào bất kỳ định nghĩa nào về “dịch vụ vị trí”. Tuy nhiên, việc tắt dịch vụ vị trí trên thiết bị (ở cấp độ hệ thống hoặc cho từng ứng dụng) không ngăn các ứng dụng, trang web hoặc dịch vụ HĐH sử dụng địa chỉ IP để xác định (gần đúng) vị trí.
Cách tốt nhất để ngăn chặn điều này là sử dụng dịch vụ VPN tốt để ẩn địa chỉ IP thực. Khi sử dụng mạng riêng ảo (VPN), kết nối sẽ được thiết lập tới máy chủ VPN, máy chủ này có thể được đặt ở hầu hết mọi nơi trên thế giới. Ví dụ: Proton VPN cung cấp hơn 6.200 máy chủ tại hơn 100 quốc gia trên toàn thế giới.
Khi sử dụng VPN, địa chỉ IP sẽ hiển thị dưới dạng địa chỉ IP của máy chủ VPN đang kết nối, giúp VPN trở thành một cách tuyệt vời để “giả mạo” vị trí địa lý thực tế. Tuy nhiên, để phương pháp này có hiệu quả, cần đảm bảo ứng dụng đang sử dụng không có quyền truy cập vào các dịch vụ vị trí (khác) của thiết bị.
Suy nghĩ cuối cùng: Có nên bật hay tắt dịch vụ vị trí?
Xét thuần túy từ góc độ quyền riêng tư, việc tắt dịch vụ vị trí trên thiết bị là một khuyến nghị dễ dàng thực hiện. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều tính năng hữu ích nhất trên thiết bị hiện đại lại phụ thuộc rất nhiều vào việc biết vị trí hiện tại.
Giải pháp thực tế nhất có lẽ là đánh giá quyền dịch vụ vị trí cho từng ứng dụng. Ứng dụng bản đồ được sử dụng để chỉ đường lái xe có độ chính xác cao có thể sẽ cần biết chính xác vị trí, trong khi ứng dụng thời tiết chỉ cần biết vị trí tương đối (trừ khi di chuyển nhiều, thậm chí có thể nhập thủ công vị trí này mà không cần cho phép ứng dụng thu thập dữ liệu vị trí tự động).
Vì thiết bị di động thường nằm trong túi và đi theo mọi nơi, quyền truy cập dịch vụ vị trí của ứng dụng trên các thiết bị này là một mối lo ngại đặc biệt. Thật may mắn, Android, iOS và iPadOS cung cấp khả năng kiểm soát khá chi tiết đối với cách ứng dụng có thể truy cập dịch vụ vị trí.
Có thể nói, cài đặt thực tế nhất trong số này là giới hạn quyền truy cập dịch vụ vị trí chỉ khi thực sự sử dụng ứng dụng. Tuy nhiên, như thường lệ, mỗi người đều có trách nhiệm tự đánh giá mô hình mối đe dọa của riêng mình(cửa sổ mới).
Hãy nhớ rằng để ẩn hoàn toàn vị trí, cũng nên sử dụng VPN để che giấu địa chỉ IP.
