Một mạng riêng ảo (VPN) là công cụ thiết yếu để duy trì quyền riêng tư trên internet. Công cụ này ngăn nhà cung cấp dịch vụ internet (ISP), và rộng hơn là chính phủ, nhìn thấy hoạt động trực tuyến, đồng thời giúp ngăn các trang web truy cập nhận dạng duy nhất và theo dõi trên web bằng cách ẩn địa chỉ IP thực.
Tìm hiểu thêm về cách thức hoạt động của VPN
Tuy nhiên, nhiều người vẫn còn mơ hồ về cách thức hoạt động chính xác của VPN, cũng như những gì công cụ này có thể và không thể làm. Trong bài viết này, chúng ta sẽ xem xét một số quan niệm sai lầm, hiểu lầm một phần và những hiểu lầm phổ biến nhất xung quanh VPN.
- VPN giúp đảm bảo an toàn
- VPN bảo vệ khỏi hacker trên WiFi công cộng
- Tự lưu trữ VPN riêng tốt hơn cho quyền riêng tư
- VPN làm giảm đáng kể tốc độ internet
Quan niệm sai lầm: VPN giúp đảm bảo an toàn
Thực tế: Mục đích chính của VPN là cung cấp quyền riêng tư trên internet, thay vì bảo mật.
VPN ban đầu được phát triển để bảo mật tài nguyên doanh nghiệp, cho phép nhân viên truy cập an toàn vào máy chủ công ty từ nhà hoặc văn phòng từ xa. Proton VPN for Business(cửa sổ mới) tiếp tục truyền thống giữ an toàn cho doanh nghiệp này bằng phiên bản thế kỷ 21 của VPN doanh nghiệp cũ: máy chủ chuyên dụng. Tuy nhiên, đây không phải là những gì hầu hết dịch vụ VPN hiện đại cung cấp (bao gồm cả Proton VPN, ngoài các gói Proton VPN for Business).
Lý do là HTTPS, giao thức mã hóa giúp bảo mật internet. Khi kết nối với trang web sử dụng HTTPS, kết nối giữa thiết bị và trang web sẽ được mã hóa an toàn để không ai ngoại trừ chủ sở hữu trang web có thể xem hoạt động của người dùng trên trang web đó.
Hầu hết các trình duyệt sẽ biểu thị rằng trang web sử dụng HTTPS bằng biểu tượng ổ khóa trên thanh URL. Đáng chú ý, Chrome đã ngừng làm việc này vì Google không còn coi việc đó là cần thiết
Nhờ có HTTPS, việc thực hiện giao dịch ngân hàng trực tuyến và thanh toán trực tuyến bằng thẻ tín dụng là an toàn; không cần sử dụng VPN.
Cho đến khoảng 10 năm trước, đúng là hầu hết các trang web đều không an toàn (mặc dù điều đó không bao gồm các trang web ngân hàng và thương mại điện tử có thể làm lộ thông tin nhạy cảm). Vào thời điểm đó, việc sử dụng VPN thực sự đã cải thiện tính bảo mật trực tuyến. Nhưng điều này không còn đúng nữa. Trên toàn cầu, khoảng 85% trang web sử dụng HTTPS, còn những trang không sử dụng chủ yếu là các trang nghiệp dư rõ ràng là không an toàn. Mối nguy hiểm của những trang này đối với hầu hết người dùng internet là rất nhỏ, vì vậy không còn cần VPN để bảo vệ dữ liệu trực tuyến.
Tìm hiểu thêm về cách HTTPS giữ an toàn (nhưng không đảm bảo quyền riêng tư)(cửa sổ mới)
VPN cũng ẩn địa chỉ IP thực khỏi bất kỳ ai trên internet, và đôi khi có lập luận cho rằng điều này cải thiện tính bảo mật vì nếu hacker không thể thấy địa chỉ IP, họ không thể tấn công mạng. Mặc dù điều này có phần đúng, thực tế là đây hoàn toàn không phải là một phương thức tấn công lớn của hacker.
Quan niệm sai lầm: VPN bảo vệ khỏi hacker trên WiFi công cộng
Thực tế: HTTPS bảo vệ khỏi hacker trên WiFi công cộng, nhưng vẫn cần VPN để ngăn các bên lưu trữ WiFi công cộng bán lịch sử duyệt web.
Một lần nữa, đã từng có thời điểm việc sử dụng WiFi công cộng thực sự rủi ro. Hacker thường lảng vảng ở các khu vực công cộng, thiết lập điểm phát sóng giả mạo (evil twin) và sử dụng kỹ thuật WiFi sniffing(cửa sổ mới) để chặn lưu lượng internet không được mã hóa.
Nhưng như đã thảo luận ở trên, trong vài năm qua, về cơ bản không có trang web nào xử lý dữ liệu nhạy cảm mà không được bảo mật bằng HTTPS. Điều này có nghĩa là ngay cả khi vô tình kết nối với điểm phát sóng giả mạo, người vận hành điểm phát sóng giả đó cũng không thể biết bất kỳ hoạt động nào trên các trang web truy cập. Do đó, việc sử dụng WiFi công cộng an toàn hơn nhiều so với trước đây.
Tuy nhiên, HTTPS giữ cho các kết nối an toàn — nhưng không riêng tư. Giao thức này ngăn tội phạm xem hoạt động trên trang web (bao gồm cả mật khẩu hoặc chi tiết thanh toán được nhập), nhưng không ngăn ISP hoặc nhà cung cấp WiFi công cộng (cá nhân hoặc doanh nghiệp vận hành điểm phát sóng WiFi đang kết nối) xem trang web và dịch vụ nào được kết nối đến. Và trong thời đại chủ nghĩa tư bản giám sát phổ biến này, nơi mọi hoạt động trực tuyến đều bị theo dõi và sử dụng để nhắm mục tiêu bằng các quảng cáo ngày càng cá nhân hóa, thì đây là thông tin có giá trị.
Có lý do khiến nhiều mạng WiFi công cộng (nhiều mạng trong số đó do các công ty bên thứ ba thương mại vận hành) yêu cầu cung cấp địa chỉ email hợp lệ và đồng ý với thỏa thuận điều khoản dịch vụ (ToS) dài dòng và khó hiểu trước khi cho phép sử dụng WiFi “miễn phí”. Họ đang bán lịch sử duyệt web cho các nhà quảng cáo. Sử dụng VPN sẽ ngăn chặn điều này.
Cũng có xu hướng ngày càng tăng về việc các chính phủ mua dữ liệu(cửa sổ mới) thu thập được từ các điểm phát sóng công cộng để phục vụ cho hoạt động giám sát hàng loạt. Ví dụ, tại Hoa Kỳ, Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng năm 2024(cửa sổ mới) đã mở rộng đáng kể quyền hạn giám sát người Mỹ của chính phủ(cửa sổ mới).
Quan niệm sai lầm: Tự lưu trữ VPN riêng tốt hơn cho quyền riêng tư
Thực tế: Việc tự lưu trữ hầu như không giúp ích gì để bảo vệ quyền riêng tư
Khi kết nối với VPN, nhà cung cấp VPN có thể xem cùng loại dữ liệu mà ISP có thể thấy khi không sử dụng VPN, bao gồm địa chỉ IP thực và các trang web truy cập. Và giống như ISP, dịch vụ VPN có thể thấy lưu lượng internet không được mã hóa (mặc dù đây không phải là mối bận tâm lớn nhờ HTTPS). Vì vậy, ở cấp độ kỹ thuật thuần túy, đây là việc chuyển giao lòng tin từ ISP sang nhà cung cấp VPN.
Tuy nhiên, trong khi ISP hoàn toàn không quan tâm đến việc bảo vệ quyền riêng tư (ISP thậm chí có thể bán lịch sử duyệt web cho các công ty quảng cáo và phân tích), các dịch vụ VPN uy tín không lưu nhật ký hoạt động và có mô hình kinh doanh hoàn toàn dựa trên việc bảo vệ quyền riêng tư. Tại Proton VPN, các cuộc kiểm tra bảo mật độc lập bên ngoài cũng được thực hiện thường xuyên đối với các ứng dụng mã nguồn mở và cơ sở hạ tầng không lưu nhật ký. Nhưng một mức độ tin cậy nhất định vẫn là điều cần thiết.
Những người hoài nghi về các dịch vụ VPN thường khuyên nên tự vận hành máy chủ VPN riêng, trên cơ sở không cần tin tưởng ai ngoài chính mình. Giả sử có kiến thức kỹ thuật và lưu trữ máy chủ VPN trên một nền tảng an toàn (chẳng hạn như phần cứng thực tế sở hữu hoặc máy chủ thuê dạng bare-metal được mã hóa — hầu hết các máy chủ thuê đều có thể bị nhà cung cấp máy chủ truy cập, những bên không có động lực để bảo vệ quyền riêng tư), điều đó hoàn toàn đúng. Nhưng…
Khi sử dụng dịch vụ VPN thương mại, người dùng sẽ chia sẻ máy chủ VPN (và do đó là cả địa chỉ IP) với hàng nghìn người dùng khác. Ngay cả khi dịch vụ VPN lưu nhật ký, việc liên hệ một trong những người dùng này với hành động của ai đó đang sử dụng địa chỉ IP của máy chủ đó vẫn là điều khó khăn. Và điều này thực tế là không thể nếu dịch vụ không lưu nhật ký.
Mặt khác, nếu tự vận hành máy chủ VPN riêng, địa chỉ IP của máy chủ VPN sẽ nhận dạng duy nhất người dùng đối với mỗi trang web truy cập. Nếu vận hành máy chủ từ nhà, đó sẽ là địa chỉ IP của nhà riêng. Nếu thuê máy chủ từ xa, các trang web vẫn dễ dàng nhận dạng và theo dõi người dùng, đồng thời nhà cung cấp máy chủ cũng có chi tiết thanh toán.
Vì vậy, việc tự vận hành máy chủ VPN riêng hầu như không giúp ích gì để bảo vệ quyền riêng tư trực tuyến.
Quan niệm sai lầm: VPN làm giảm đáng kể tốc độ internet
Thực tế: Nếu sử dụng máy chủ VPN tốt ở gần, người dùng khó có thể nhận thấy bất kỳ sự sụt giảm tốc độ nào
Sử dụng VPN sẽ làm giảm tốc độ internet, nhưng nếu sử dụng dịch vụ VPN tốt (như Proton VPN), sự sụt giảm này sẽ ở mức tối thiểu. Các yếu tố chính ảnh hưởng đến tốc độ internet khi sử dụng VPN bao gồm:
Tải xử lý mã hóa
VPN mã hóa lưu lượng internet để tăng cường bảo mật và quyền riêng tư. Quá trình mã hóa và giải mã dữ liệu yêu cầu thêm tài nguyên tính toán, về mặt lý thuyết có thể dẫn đến giảm tốc độ nhẹ. Tuy nhiên, hầu hết các thiết bị hiện đại ngoại trừ những dòng phân khúc thấp nhất đều có thể mã hóa và giải mã dữ liệu VPN một cách dễ dàng, khiến mọi sự sụt giảm tốc độ chỉ mang tính lý thuyết trên thực tế. Điều này đặc biệt đúng khi sử dụng các giao thức VPN nhẹ, hiện đại như WireGuard®.
Khoảng cách máy chủ
Khi sử dụng VPN, dữ liệu phải đi thêm một “chặng” đến máy chủ VPN trước khi được định tuyến đến đích. Khoảng cách vật lý giữa thiết bị và máy chủ VPN do đó sẽ ảnh hưởng đến tốc độ internet. Máy chủ càng ở xa, độ trễ càng cao (thời gian để một gói dữ liệu di chuyển từ thiết bị đến máy chủ và ngược lại), và kết nối càng chậm.
Tuy nhiên, nếu sử dụng dịch vụ VPN tốt và kết nối với máy chủ ở vị trí địa lý gần (ví dụ: trong cùng một quốc gia), sự sụt giảm tốc độ này sẽ ở mức tối thiểu đến mức khó có thể nhận ra. Proton VPN cũng giảm thiểu sự cố này bằng công nghệ VPN accelerator độc đáo, giúp cải thiện đáng kể hiệu suất tốc độ khi kết nối với các máy chủ VPN ở khoảng cách xa.
Một số dịch vụ VPN cung cấp tính năng “double-VPN” (ví dụ: Proton VPN cung cấp Secure Core). Các tính năng này có thể cải thiện quyền riêng tư trực tuyến bằng cách ngăn chặn các cuộc tấn công định thì và tăng cường bảo mật trong trường hợp một trong các máy chủ VPN bị xâm phạm, nhưng dữ liệu lúc này sẽ phải đi thêm hai (hoặc nhiều hơn) “chặng”, ít nhất một chặng trong số đó có thể ở khoảng cách đáng kể. Ví dụ: các máy chủ Secure Core chỉ được vận hành tại Thụy Sĩ, Iceland và Thụy Điển, vì những quốc gia này có luật quyền riêng tư rất nghiêm ngặt.
Do đó, các giải pháp Double-VPN sẽ làm chậm kết nối internet nhiều hơn so với việc sử dụng kết nối VPN thông thường, và chỉ nên sử dụng nếu mô hình mối đe dọa(cửa sổ mới) yêu cầu.
Tải máy chủ
Nếu máy chủ VPN đang kết nối bị quá tải người dùng, máy chủ đó có thể bị nghẽn, dẫn đến tốc độ chậm hơn. Các dịch vụ VPN chất lượng cao như Proton VPN cung cấp số lượng lớn máy chủ VPN để phân bổ tải đều hơn.
Trừ khi có chỉ định khác, hệ thống sẽ luôn kết nối với máy chủ có mức tải thấp, vì vậy sự cố này khó có thể ảnh hưởng đến những người sử dụng gói Proton VPN trả phí. Mức tải của từng máy chủ cũng được hiển thị rõ ràng trong các ứng dụng, cho phép tự chọn máy chủ có nhu cầu thấp hơn.
Nếu sử dụng gói VPN miễn phí, hệ thống cũng sẽ cố gắng kết nối với máy chủ miễn phí gần nhất có mức tải thấp. Tuy nhiên, các máy chủ miễn phí đôi khi có thể bận, đó là lý do tại sao các máy chủ này thường không nhanh bằng các máy chủ Plus.
Vì vậy, nếu sử dụng dịch vụ VPN tốt và kết nối với máy chủ VPN ở gần không bị quá tải, việc sử dụng VPN sẽ có ảnh hưởng tối thiểu đối với tốc độ internet. Tất nhiên, điều này sẽ không đúng nếu sử dụng dịch vụ VPN “miễn phí” vô danh, vận hành một vài máy chủ VPN ở nửa kia thế giới.
Ý kiến cuối cùng – VPN là một công cụ tuyệt vời để bảo vệ quyền riêng tư
Dịch vụ VPN thương mại là công cụ gần như không thể thiếu để bảo vệ quyền riêng tư trực tuyến trong một thế giới mà sự giám sát phổ biến là chuẩn mực. Dịch vụ này sẽ không bảo vệ người dùng khỏi việc hacker đánh cắp thông tin chi tiết ngân hàng (chủ yếu vì HTTPS đã khiến chức năng này trở nên dư thừa), nhưng sẽ giúp bảo mật hoạt động trực tuyến, thực hiện điều đó mà không làm ảnh hưởng đến trải nghiệm internet, đồng thời tốt hơn nhiều so với việc tự thiết lập giải pháp VPN riêng.
