Geçtiğimiz yıl, demokrasi ve internet özgürlüğü açısından bir başka zorlu yıl oldu. Dikkat çeken eğilimlerden biri, otoriter hükümetlerin tam internet kesintileri uygulayarak kendi ekonomilerine ve vatandaşların geçim kaynaklarına zarar verme konusunda giderek daha istekli olmalarıydı.
Ancak en dikkat çekici gelişme, genel olarak “özgür” kabul edilen Batı demokrasilerinde internet özgürlüğüne yönelik artan tehditti. Tüm sonuçları değerlendirilmeden yürürlüğe konan yaş doğrulama yasalarından sosyal medya kısıtlamalarına ve DNS sunucusu engellemelerine kadar, özgür ve açık internete erişim bugün her zamankinden daha fazla tehlike altındadır.
Her zaman olduğu gibi Proton VPN, gizliliği ve ifade özgürlüğünü koruma mücadelesinin ön saflarında yer alıyor. İnternet özgürlüğüne karşı küresel savaşın bu dramatik tırmanışında, dünya giderek daha fazla kendini savunmak için hizmetlerimize güveniyor.
İnsanlar susturulmayı reddettikçe, dünya genelinde Proton VPN bağlantılarında benzeri görülmemiş artışlar gözlemledik. Baskı arttıkça, her yerdeki vatandaşlar da karşı koydu; sansürü aşmak ve açık, sansürsüz internete erişim haklarını geri kazanmak için rekor sayıda gizlilik aracına yöneldiler. — Proton VPN Genel Müdürü David Peterson.
2025 yılında, gözlemlediğimiz üzere 62 ülkede Proton VPN kayıtlarında ani artışlar oldu. Ani artışı, önceki temel seviyenin yüzde 100 üzerine çıkan her türlü ani yükseliş olarak tanımlıyoruz. Bu artışlar arasında şunlar yer aldı:
- Kayıtlarda en az bir kez yüzde 1.000’in üzerinde artış görülen 10 ülke
- Kayıtlarda en az bir kez yüzde 5.000’in üzerinde artış görülen altı ülke
- Kayıtlarda en az bir kez yüzde 10.000’in üzerinde artış görülen dört ülke
Bu raporda 2025 yılını bu kadar dikkat çekici kılan unsurları analiz edeceğiz. İfade özgürlüğü üzerindeki baskıların nerelerde yoğunlaştığını ve dünyanın dört bir yanındaki sıradan insanların buna nasıl karşı koyduğunu inceleyeceğiz. Gözlemevimizden elde edilen verileri ve küresel kullanım kalıplarını kullanarak, çevrim içi özgürlüğü bugün şekillendiren güçleri ve bunların gelecek yıl için ne anlama gelebileceğini ortaya koyacağız.
2025’te en dikkat çekici artışlar ve kapanmalar
Sansür ve sivil huzursuzluk nedeniyle yaşanan artışlar ve kesintiler
Siyasi baskı arttığında internet çoğu zaman ilk kayıp olur. Birçok ülkede hükümetler çatışmalara ve seçimlere şeffaflıkla değil, kesintiler, yavaşlatma ve küresel ağdan yalıtma ile karşılık verdi. Bu olaylar, dijital erişimin ne kadar kırılgan olabileceğini ve bağlantıyı koruyan araçların neden her zamankinden daha önemli olduğunu gösteriyor.
1. İran
18 Haziran’da, İran-İsrail Savaşı tırmanırken İran, üç gün süren neredeyse tam kapsamlı bir internet karartması uyguladı. Hükümet uluslararası bağlantıları kesti ve sitelere, sosyal medyaya, mesajlaşma hizmetlerine ve yabancı VPN sunucularına erişimi engelledi. Yalnızca İran’ın yerel intraneti ve hükümet onaylı hizmetler erişilebilir kaldı.
21 Haziran’da sınırlı bant genişliği geri geldi, ancak ağlar yalnızca temel hizmetler için ciddi şekilde yavaşlatılmış durumda kaldı. ABD arabuluculuğunda 24 Haziran’da sağlanan ateşkesin ardından normal (sansürlü) internet erişimi yeniden sağlandı. 26 Haziran itibarıyla, İranlılar uluslararası haberlere erişmenin yollarını ararken Proton VPN kayıtları yüzde 5.500 arttı.
2. Tanzanya
Tanzanya’da ekim ayındaki genel seçimlerde iki ana muhalefet adayının oy pusulasına alınmaması, birçok şehirde protestolara yol açtı. Güvenlik güçleri ölümcül güç(yeni pencere) kullanarak karşılık verdi; bu da çok sayıda ölüm ve yaralanmaya neden oldu ve hükümet beş gün boyunca interneti kapattı. Hizmet yeniden başladığında VPN kayıtları yüzde 2.000 arttı.
3. Afganistan
29 Eylül’de Taliban, “ahlaksızlık” gerekçesiyle nüfusun yaklaşık yüzde 30’unu etkileyen 24 saatlik tam internet karartması uyguladı. Kesinti, rejimin üniversitelerden kadın yazarların kitaplarını kaldırmaya(yeni pencere) başlaması ve kız çocuklarının 12 yaş sonrası eğitimini kısıtlamasının ardından geldi; bu da bazı kadınları çevrim içi öğrenime yöneltti.
Karartma sona erdikten sonra bile Facebook, Instagram ve X’e erişim sınırlı kaldı. Afganlar yurt dışıyla bağlantı kurmanın yollarını ararken Proton VPN kayıtları şaşırtıcı şekilde yüzde 35.000 arttı. 14 Ekim’deki ayrı bir karartma da dâhil olmak üzere sonraki kesintiler, VPN talebini yüksek tutmaya devam etti.
4. Papua Yeni Gine
25 Mart 2025’te Papua Yeni Gine, ulusal acil durum hâlinde yanlış bilgi, nefret söylemi, pornografi ve diğer zararlı içerikleri sınırlamaya yönelik bir “test” olduğunu iddia ederek Facebook’a erişimi aniden engelledi(yeni pencere). Eleştirmenler, zamanlamanın Başbakan James Marape’nin bir yolsuzluk davasındaki ifadesiyle çakıştığını ve bu adımın gerçek zamanlı haber kapsamını ve yorumları bastırmayı amaçladığını belirtti.
Facebook, birçok PNG sakini için daha geniş internete açılan temel bir ağ geçidi olduğundan, Proton VPN kayıtları aynı gün yüzde 14.000’in üzerinde arttı.
2025’in diğer önemli sansür anlarını görün
Yasal ve düzenleyici değişiklikler nedeniyle yaşanan artışlar
İnternet kontrolü her zaman bir kesinti şeklinde görünmez. Giderek daha fazla düzenleme kisvesi altında gelir. Yaş doğrulama ve kimlik gerekliliklerini genişleten yeni yasalar, yasal içeriğe erişmek için bile hassas kişisel verilerin teslim edilmesi yönünde baskı yaratabilir. Veri işleme süreçlerine duyulan güven zayıfladığında, kullanıcılar alternatif arar.
1. Birleşik Krallık
Birleşik Krallık’ın tartışmalı Online Safety Act yasası, tüm kullanıcı tarafından oluşturulan içerik sitelerinin kullanıcılarının yaşını doğrulamasını gerektiren yeni yaş doğrulama yükümlülüğünü getirdi ve 25 Temmuz’da yürürlüğe girdi. Pratikte bu, yetişkinlerin yasal içeriğe erişmek için çoğu zaman resmî kimlik yükleyerek veya biyometrik veri göndererek kimliklerini kanıtlamalarının giderek daha fazla istenmesi anlamına geliyordu.
Birçok kişi buna uymakta isteksizdi; özellikle de aynı dönemde manşetlere taşınan bir dizi büyük veri ihlalinin ışığında. Tea uygulaması veri ihlali(yeni pencere), 13.000 doğrulama fotoğrafı ve resmî kimlik görüntüleri dâhil 72.000 görseli açığa çıkararak özellikle hassas kullanıcı bilgilerini ifşa etti; bunun ardından Discord(yeni pencere) ve Mixpanel(yeni pencere) ile ilgili veri sızıntıları da dâhil olmak üzere benzer başka olaylar yaşandı.
Bu olaylar birlikte, çevrim içi hizmetler tarafından kişisel verilerin nasıl toplandığı, depolandığı ve korunduğuna ilişkin korkuları güçlendirdi ve Proton VPN kayıtlarında yüzde 1200’lük dikkat çekici bir artışa yol açtı.
2. İspanya
La Liga (İspanya’nın en üst düzey futbol ligi) maçların yasa dışı yayın akışını izlemeye karşı önlem almak istiyordu. Bunun için korsanlıkla ilişkili IP adreslerini engellemelerine izin veren bir mahkeme kararı aldı ve bunu kısa süre içinde birden fazla İSS’ye uygulatttı.
Ancak engellenen IP adreslerinin birçoğu küresel bir altyapı sağlayıcısı olan Cloudflare’a aitti. Cloudflare paylaşılan IP adresleri kullandığı için milyonlarca meşru site, korsan sitelerle aynı IP adreslerini paylaşır. Sonuç ne oldu? Milyonlarca meşru sitenin geniş çapta aşırı engellenmesi.
Bu durum sürmeye devam ediyor ve yıl boyunca, özellikle şubat ayında (+yüzde 110) ve ekim ayında (+yüzde 200), Proton VPN kayıtlarında düzenli artışlara yol açıyor. Dikkat çekici olan nokta, VPN kullanımındaki artışların yalnızca maçlar sırasında değil, engellemeler her uygulandığında görülmesidir. Bu da İspanyolların, sık kullandıkları meşru sitelere erişmek için VPN’lere yöneldiğini güçlü şekilde göstermektedir.
3. ABD
2024’te Kongre, tedbiri “yabancı düşman kontrolündeki uygulamalara” karşı bir koruma olarak çerçevelendirerek TikTok’un ABD operasyonlarını elden çıkarmasını veya uygulama mağazalarından ve ABD internet altyapısından kaldırılmasını öngören yasayı kabul etti.
19 Ocak 2025’te TikTok uygulaması, ABD’li kullanıcılar için kısa süreliğine çalışmayı durdurdu(yeni pencere) ve uygulama Apple ile Google uygulama mağazalarından kaldırıldı. TikTok’un sahipleri tarafından geliştirilen video düzenleme aracı CapCut da hizmet dışı kaldı. Bu süre içinde Proton VPN kayıtlarında yüzde 520 artış kaydettik.
Ancak birkaç saat içinde görevi devralacak Trump yönetimi, uygulamayı geciktiren bir başkanlık kararnamesi imzaladı; bu da TikTok’a alıcı bulması için ek süre verdi ve 2025 boyunca yasağı fiilen birkaç kez duraklattı.
Artışların zaman çizelgesi
Bölgeye göre kayıt artışları
Tanzanya, Togo, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Güney Sudan dâhil olmak üzere Sahra Altı Afrika’daki birçok ülkedeki siyasi istikrarsızlık, bölgede toplam internet kesintilerinde ve Proton VPN kayıt artışlarında dikkat çekici bir yükselişe yol açtı.
Geçen yıl ayrıca Türkiye, Myanmar, Kamboçya, İran ve Papua Yeni Gine gibi Güneydoğu Asya ve Orta Doğu ülkelerinden gelen kayıtlarda da sosyal medya kısıtlamalarına yanıt olarak önemli bir artış görüldü (bunlar çoğu zaman sivil huzursuzluğa karşı veya bunu önleme amacıyla uygulanıyordu).
Belki de en ilginç yeni gelişme ise Birleşik Krallık, ABD, İspanya ve Fransa gibi Batı demokrasilerinde tanık olduğumuz artışların sayısıydı.
Proton VPN sansüre karşı mücadelenin ön saflarında yer alıyor
Proton VPN, insanlara nerede olurlarsa olsunlar özgür ve açık internete erişim sağlayan temel araçlar ve hizmetler sunar. Bunlar arasında şunlar yer alır:
- Veri sınırı olmayan yüzde 100 ücretsiz VPN hizmeti: Hizmetimizin en çok ihtiyaç duyanlar için erişilebilir olmasını sağlamak Proton’un misyonunun merkezinde yer alır.
- Alternatif yönlendirme: Yazılımımız doğrudan sunucularımıza bağlantı kuramazsa, bağlantınızı engellenme olasılığı düşük olan üçüncü taraf hizmetler (AWS gibi) üzerinden yönlendirir.
- Stealth: WireGuard® tabanlı, gizlenmiş ve DPI’a dayanıklı VPN protokolümüz birçok çevrim içi sansür biçimini aşmada etkilidir.
- Smart Protocol: Varsayılan VPN protokolü engellendiğinde, uygulamalarımız engeli aşmak için otomatik olarak farklı VPN protokollerine ve bağlantı noktalarına geçer.
- Birden fazla kaynaktan kullanılabilir: Sitemize erişim engellendiğinde, Proton VPN; Apple App Store(yeni pencere), Google Play(yeni pencere), Amazon app store(yeni pencere) ve F-Droid(yeni pencere) gibi üçüncü taraf kaynaklardan indirilebilir. APK olarak da sunulur ve tüm açık kaynaklı uygulamalarımız derleme ve indirme için GitHub(yeni pencere)‘da mevcuttur.
Elbette Proton VPN, sansüre karşı yeteneklerimizi geliştirmek için her zaman yeni yollar üzerinde çalışmaktadır. 2025’te şunları ekledik:
iOS’ta misafir modu
Android için sunulan bu popüler özellik artık iPhone’larda da kullanılabiliyor. Uygulamayı kurmanız ve sansürü aşmak ve çevrim içi gizliliğinizi korumak için Misafir olarak devam et düğmesine dokunmanız yeterlidir.
Daha fazla ücretsiz sunucu konumu
Ücretsiz sunucu konumları seçeneklerimizi 10 ülkeye genişlettik. Artık Hollanda, Japonya, Romanya, Polonya, Norveç, İsviçre, Singapur, Meksika, Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri için ücretsiz sunuculara bağlantı kurabilirsiniz.
Daha fazla sunucu konumu
Ücretli Proton VPN tarifesiyle bağlantı kurabileceğiniz toplam sunucu konumu sayısını da artırdık. Artık 127 ülke için sunulan 17.000+’dan fazla VPN sunucusuna bağlantı kurarak hükümetlerin uluslararası bağlantıları sansürleme girişimlerini aşabilir ve yerel içeriğe erişebilirsiniz. 2025’te eklenen konumlar arasında Panama, Ermenistan, Moğolistan, Laos, Brunei, Küba, Dominik Cumhuriyeti, Kamerun, Guatemala ve Honduras yer alıyor.
Proton VPN satın almanın daha fazla yolu
Nakit ve Bitcoin ile doğrudan ödeme için uzun süredir sunduğumuz desteğe ek olarak, artık ücretli Proton VPN tarifelerini iş ortakları aracılığıyla Monero, Litecoin, Ethereum ve daha fazlasını kullanarak satın almak da mümkündür.
2026 ne getirirse getirsin, Proton VPN hazır
2025’te ortaya çıkan eğilimler, 2026’da yavaşlayacağına dair hiçbir işaret göstermiyor. Dünya genelindeki hükümetler, siyasi baskı, sivil huzursuzluk veya düzenleyici hedefler karşısında ilk tepki olarak internet erişimini kısıtlamaya giderek daha istekli hâle geliyor. Otoriter devletlerde bu, ciddi ekonomik maliyetlere rağmen daha sık ve daha ağır kesintiler anlamına geliyor.
Demokrasilerde tehdit daha inceliklidir ancak daha az gerçek değildir. Kötü tasarlanmış yasalar, kaba uygulama araçları ve özel sektör uyum mekanizmaları, açık internete erişimi bir zamanlar düşünülemez sayılan şekillerde parçalamaktadır.
Aynı zamanda 2025 bir gerçeği açıkça ortaya koydu: insanlar hızlı uyum sağlıyor. İster tam karartmalar, ister sosyal medya yasakları, zorunlu kimlik kontrolleri ya da altyapı sağlayıcılarının ayrım gözetmeyen şekilde engellenmesiyle karşı karşıya olsunlar, milyonlarca kişi yasayı çiğnemek için değil; bilgi sahibi olmak, özgürce iletişim kurmak ve güvendikleri hizmetlere erişmek için Proton VPN’e yöneldi.
Demokratik ülkelerde görülen büyük kayıt artışlarının sayısındaki artış, engellemeleri aşmaya yönelik araçların artık yalnızca toplumun kıyısında kalan kesimler tarafından kullanılmadığını göstermektedir. Bunlar, aşırı müdahale, sansür ve çevrim içi erişimin nasıl yönetildiğine duyulan güven kaybına karşı ana akım bir yanıt hâline geliyor.
2026’ya girerken internet özgürlüğü üzerindeki mücadelenin daha da yoğunlaşması muhtemeldir. Daha fazla hükümet kontrolün sınırlarını zorlayacak ve daha fazla insan bunun etrafından dolaşmanın yollarını arayacaktır. Proton VPN, ücretsiz erişime, daha güçlü sansür karşıtı teknolojiye ve daha geniş küresel kullanılabilirliğe yatırım yapmayı sürdürecek; böylece kısıtlamalar nerede ortaya çıkarsa çıksın, insanlar açık internete bağlı kalmak için güvenilir bir yola sahip olacaktır. Örneğin şu anda şunlar üzerinde çalışıyoruz:
- Yeni bir VPN kod tabanı: Sınıfının en iyisi sansür karşıtı yetenekler sunacak, Linux’ta Stealth desteğini kullanıma alacak, yeni nesil Stealth’e güç verecek ve kuantum sonrası şifreleme için temel oluşturacaktır.
- Geliştirilmiş bir Linux CLI: Linux komut satırı aracımız, herkesin yalnızca en temel donanımı kullanarak açık internete erişmesine olanak tanır. Kısa süre önce çok sayıda gelişmiş yapılandırma seçeneği ekledik ve 2026 boyunca bunları genişletmeye devam edeceğiz.
2026’ya ilerlerken, 2025 verileri güçlü bir gerçeğin altını çiziyor: Sansür internet kesintilerinden uygulama engellemelerine kadar etkisini artırdığında, insanlar seslerini korumak ve sansürsüz bilgiye erişmek için benzeri görülmemiş sayılarda VPN’lere yönelerek karşılık veriyor. Bu mücadeleye olan bağlılığımız derindir; ekibimiz yenilik yapmaya, yeni sansür karşıtı özellikler sunmaya ve araçlarımızı güçlendirmeye yorulmadan devam edecek, böylece dünya genelindeki kullanıcılar kısıtlamaları aşabilecek ve çevrim içi özgürlüklerini geri kazanabilecektir. Proton VPN topluluğu sayesinde gizliliğin ve açık internetin galip gelmesini sağlayacağız. — David Peterson.
2026 hangi zorlukları getirirse getirsin, 2025’in verdiği mesaj nettir: İnternet erişimi tehdit edildiğinde insanlar karşılık verir. Ve Proton VPN onları desteklemek için orada olacaktır.
