Data is macht. Dit is de reden waarom grote techbedrijven zoals Google en Facebook “gratis” producten kunnen aanbieden en toch meer inkomsten genereren dan alle gecombineerde economische output van hele landen. De jaaromzet van Googles moederbedrijf Alphabet in 2024 was bijvoorbeeld $ 350 miljard(nieuw venster), terwijl het BBP van Griekenland voor 2025 wordt geprojecteerd op $ 267 miljard(nieuw venster).

Er is echter een opkomend concept dat de controle over persoonlijke gegevens terug kan geven aan de gebruikers. Het staat bekend als digitale zelfbeschikking(nieuw venster), en het concept benadrukt uw recht als individu om uw persoonlijke gegevens te controleren en geeft u de autonomie om te beslissen hoe uw informatie wordt verzameld, gebruikt en gedeeld.

Brazilië loopt al lang voorop bij het creëren van juridische kaders en digitale openbare infrastructuur die prioriteit geven aan transparantie, inclusie en gebruikerscontrole (zoals het open banking(nieuw venster)-initiatief en het Pix instant payment-systeem(nieuw venster)). Het heeft nu een stap gezet om individuen directe controle over hun persoonlijke gegevens te geven, niet alleen om deze te beschermen, maar ook om er geld mee te verdienen.

Een nieuw initiatief van een staatsdatabedrijf(nieuw venster) stelt Brazilianen in staat hun persoonlijke gegevens te beheren en zelfs te verkopen, waardoor wat ooit een hulpbron was die door techbedrijven werd opgepot, verandert in een activum dat eigendom is van de mensen zelf.

Hoewel dit niet het eerste initiatief van deze soort is (zoals we hieronder zullen bespreken), heeft het feit dat het staatssteun combineert met sterke steun vanuit de industrie ertoe geleid dat veel waarnemers denken dat het wellicht het eerste in zijn soort is dat op grote schaal wordt aangenomen. Deze tractie toont aan dat er verschillende manieren zijn om na te denken over digitale privacy — manieren die het individu versterken en tegelijkertijd bedrijven voorzien van de gegevens die zij nodig achten voor hun commerciële succes.

Wat is digitale zelfbeschikking?

Digitale zelfbeschikking is het recht en het vermogen van individuen (en gemeenschappen) om te controleren hoe hun persoonlijke gegevens en digitale identiteit worden gebruikt, gedeeld en vertegenwoordigd in de digitale wereld.

Het is een concept dat geworteld is in het bredere filosofische idee van zelfbeschikking(nieuw venster), dat de autonomie en keuzevrijheid van individuen benadrukt bij het maken van keuzes die hun leven beïnvloeden (en dat zelf geworteld is in het idee van mensenrechten(nieuw venster)). De belangrijkste aspecten van digitale zelfbeschikking zijn:

Controle over uw persoonlijke gegevens

U zou moeten kunnen beslissen welke persoonlijke gegevens u deelt, met wie en voor welk doel. Dit omvat het recht om in te stemmen met gegevensverzameling en toestemming op elk moment in te trekken.

Transparantie en geïnformeerde toestemming

Organisaties moeten duidelijke en transparante informatie verstrekken over hoe zij uw persoonlijke gegevens verzamelen, opslaan en verwerken om ervoor te zorgen dat u begrijpt hoe deze worden gebruikt en wat de potentiële gevolgen zijn van het delen ervan.

Eigendom en overdraagbaarheid van gegevens

U zou toegang moeten kunnen krijgen tot uw persoonlijke gegevens en deze gemakkelijk tussen verschillende diensten of platforms moeten kunnen overdragen. Dit zorgt ervoor dat u niet vastzit aan specifieke diensten en controle over uw gegevens behoudt.

Recht om vergeten te worden

U zou het recht moeten hebben om te verzoeken dat organisaties uw gegevens uit hun systemen verwijderen. Dit is vooral belangrijk wanneer uw gegevens niet langer nodig zijn of nadat u uw toestemming hebt ingetrokken.

Privacy by design

Digitale diensten en producten moeten vanaf het begin worden ontworpen met het beschermen van de privacy en gegevens van gebruikers in gedachten. Dit betekent dat privacyfuncties en waarborgen in het ontwikkelingsproces moeten worden opgenomen om gegevensverzameling te minimaliseren en de controle van gebruikers over alle verzamelde gegevens te maximaliseren.

Waarom digitale zelfbeschikking belangrijk is

Momenteel verdienen monopolistische techreuzen bakken met geld door onze meest intieme gegevens te oogsten en uit te buiten. Zodra deze bedrijven onze gegevens verzamelen, hebben we er bijna geen controle meer over. Het kan worden gebruikt om ons te targeten met advertenties, onze privacy te schenden(nieuw venster) en zelfs tegen ons te discrimineren(nieuw venster). Maar er is een nog beter argument voor digitale zelfbeschikking.

Digitale zelfbeschikking stelt mensen in staat autonoom te blijven in een wereld waarin digitale systemen vaak namens ons handelen zonder enige transparantie of verantwoording. Ervoor zorgen dat we de autonomie hebben om geïnformeerde keuzes te maken over ons digitale leven is essentieel als we in een wereld willen leven waarin technologie de belangen en waarden van alle individuen dient. Het is daarom een essentiële waarborg voor privacy, democratie en mensenrechten.

Hoe Brazilië werkt aan digitale zelfbeschikking

Dataprev(nieuw venster) (Empresa de Tecnologia e Informações da Previdência Social) is een Braziliaans staatsbedrijf dat (voornamelijk) technologie- en informatiediensten levert voor het socialezekerheidsstelsel van het land. In mei 2025 kondigde(nieuw venster) het een “baanbrekend initiatief voor beheer van data-eigendom” aan in samenwerking met DrumWave, een in Silicon Valley gevestigd technologiebedrijf dat gespecialiseerd is in het waarderen en te gelde maken van data.

Het project, genaamd dWallet, heeft als doel Braziliaanse burgers een hoge mate van digitale zelfbeschikking te geven, inclusief het recht en de middelen om hun data te verkopen. dWallet begint als een proefproject en is een digitale “dataspaarrekekning” waarmee Brazilianen hun persoonlijke gegevens kunnen deponeren, beheren en te gelde maken (te beginnen met informatie die gekoppeld is aan leningen op de loonlijst).

Hoe dWallet werkt

Wanneer dWallet-gebruikers interageren met het internet, worden de persoonlijke gegevens die ze genereren in een veilige digitale portemonnee geplaatst. Bedrijven kunnen vervolgens betaalde aanbiedingen indienen om toegang te krijgen tot deze gegevens, die gebruikers kunnen accepteren op basis van opt-in en per aanbieding.

Hoe hoger de kwaliteit van de data — zoals beoordeeld door DrumWaves eigen DIM-index (Data Information Meaning) — hoe meer bedrijven waarschijnlijk zullen bieden. In een land waar het gemiddelde maandsalaris $ 530 is(nieuw venster), verdienen early adopters al ongeveer $ 50 per maand(nieuw venster) voor het verlenen van toegang tot data waarvan ze voorheen niet eens wisten dat ze die genereerden.

DrumWave heeft geen directe toegang tot de gegevens van gebruikers.

Ontvangst

Het valt nog te bezien of het proefproject zal slagen. Critici wijzen op de scherpe digitale kloof(nieuw venster) in Brazilië, waar zo’n 25,6 miljoen mensen in landelijke gebieden wonen(nieuw venster) met weinig tot geen internetinfrastructuur en zeer lage basisgeletterdheidscijfers (laat staan de soort digitale geletterdheid(nieuw venster) die nodig is om goed van een dergelijk schema te profiteren). dWallet zou deze kloof kunnen verergeren, ten goede komend aan de relatief rijke en technisch geletterde stedelijke bevolking, terwijl de armste en meest kwetsbare delen van de samenleving achterblijven.

Er is ook bezorgdheid dat grote, succesvolle bedrijven in staat zullen zijn om kleinere bedrijven, start-ups en overheidsafdelingen met kleine budgetten te overbieden, waardoor ze effectief worden uitgesloten van toegang tot het soort data dat nodig is voor organisaties om te slagen in de digitale wereld van vandaag.

Op een meer filosofisch niveau: ook al geeft het individuen autonomie en keuze over hun data, deze data worden nog steeds uitgebuit voor winst door Big Tech (wat de reden is dat bedrijven bereid zijn er grof geld voor te betalen). En wanneer mensen uit vaak de meest kwetsbare delen van de samenleving hun maandelijkse inkomen aanzienlijk kunnen verhogen door hun data te verkopen, is echte keuze een luxe die alleen degenen die al welgesteld zijn zich kunnen veroorloven.

Maar ten goede of ten kwade, het feit dat dWallet het eerste schema is dat digitale zelfbeschikking op nationaal niveau institutionaliseert, geeft het de beste kans om op grote schaal te worden aangenomen.

Andere projecten voor digitale zelfbeschikking

Brazilië werkt niet in een vacuüm. Door de overheid gesteunde initiatieven zoals de GDPR(nieuw venster) van de EU (en de eigen implementatie daarvan door Brazilië, de LGPO(nieuw venster)) hebben aanzienlijke vooruitgang geboekt op het gebied van de bescherming van persoonsgegevens. Maar velen willen verder gaan en het gesprek verschuiven van het beschermen van mensen naar het mondiger maken van hen. Andere opmerkelijke initiatieven op dit gebied zijn:

Netwerk voor digitale zelfbeschikking(nieuw venster)

Dit door de overheid gesteunde initiatief, gelanceerd door het Zwitserse Federale Departement van Buitenlandse Zaken (FDFA) en het Federaal Bureau voor Communicatie (OFCOM), is gebaseerd op het idee dat burgers de controle over hun gegevens moeten behouden — vooral in grensoverschrijdende contexten. In het kader hiervan bevordert het netwerk betrouwbare digitale ecosystemen die persoonlijke autonomie, datasoevereiniteit en democratische waarden respecteren.

DECODE(nieuw venster)

Het DECODE-project (DEcentralised Citizen-Owned Data Ecosystem), gefinancierd in het kader van het Horizon 2020-programma van de EU, is een baanbrekend experiment op het gebied van digitale zelfsoevereiniteit. Het biedt een architectuur die privacy voorop stelt en door burgers wordt gecontroleerd, voor eigendom van gegevens, gebruik en identiteit.

Door gebruik te maken van blockchain- en distributed ledger-technologie(nieuw venster) (DLT) om een fraudebestendig, transparant systeem voor het delen van gegevens te creëren, hebben real-life pilots in Amsterdam en Barcelona de technische haalbaarheid en waarde ervan voor de bescherming van de privacy van mensen al aangetoond.

Solid(nieuw venster)

Onder leiding van Tim Berners-Lee (uitvinder van het World Wide Web(nieuw venster) en lid van de adviesraad van Proton(nieuw venster)), is Solid (Social Linked Data) een open-source, W3C-gestandaardiseerd(nieuw venster) framework dat tot doel heeft individuen volledige controle te geven over hun persoonlijke gegevens online door hen in staat te stellen deze op te slaan in gedecentraliseerde “pods”, die zij zelf hosten (op persoonlijke servers, clouddiensten of via providers). Wanneer apps of diensten om toegang verzoeken, kunnen gebruikers deze op elk moment expliciet verlenen of intrekken.

Hoe u digitale zelfbeschikking kunt uitoefenen

De meeste projecten voor digitale zelfbeschikking bevinden zich nog in de plannings- en beperkte pilootfase en richten zich op de bescherming van uw persoonsgegevens tegen misbruik. dWallet is momenteel vrij uniek omdat het u de mogelijkheid biedt om uw persoonsgegevens te gelde te maken, maar het is beperkt tot mensen in Brazilië.

Er zijn echter veel stappen die u persoonlijk kunt nemen om de toegang van derden tot uw gegevens te beperken en op zijn minst een mate van digitale zelfbeschikking te bereiken:

Laatste gedachten: Een provocatie, een prototype en misschien de toekomst

Terwijl de wereld worstelt met de ethische implicaties van eigendom van gegevens, kan het dWallet-initiatief van Brazilië een nieuwe manier signaleren voor overheden om met gegevens, identiteit en individuele empowerment om te gaan. Door burgers in staat te stellen hun persoonsgegevens te bezitten en te gelde te maken, experimenteert Brazilië niet alleen met een nieuwe technologie — het herdefinieert mogelijk hoe we denken over het eigendom en de controle over onze digitale activa.

In tegenstelling tot traditionele systemen, waarbij gegevens achter gesloten deuren worden verzameld en te gelde worden gemaakt door platforms, verschuift dWallet de macht naar de mensen — en legt toestemming, transparantie en economische waarde in hun handen. Voor de voorstanders ervan komt dit model niet alleen ten goede aan individuele gebruikers; het vormt een blauwdruk voor ethische data-economieën wereldwijd. Voor critici moedigt het Big Tech nog steeds aan om de gegevens van mensen te exploiteren.

Om op wereldwijde schaal te slagen, wordt dit model geconfronteerd met vele uitdagingen, zoals het bevorderen van wijdverbreide adoptie in het licht van wat waarschijnlijk extreem robuuste tegenstand zal zijn van enkele van de rijkste en machtigste organisaties die deze planeet ooit heeft gezien. Er is ook een dringende noodzaak om de digitale kloof te overbruggen, zodat iedereen ervan kan profiteren.

De dWallet van Brazilië schept niettemin een interessant precedent voor andere landen die technologische vooruitgang willen in evenwicht brengen met individuele rechten.